In de waterbouw blijft het noodzakelijk om op bepaalde projecten handmatig steenzetwerk in de gradatie 20/30 uit te voeren. Om te voorkomen dat projecten stilgelegd moeten worden, heeft de Vereniging van Waterbouwer in de richtlijn de aanbeveling gedaan aan opdrachtgevers om vanaf medio 2013 alleen die bedrijven en/of steenzetters in te zetten die in het bezit zijn van een certificaat ‘Handmatig steenzetten’.

De steenzetters die het Rotterdams Steenzetbedrijf opleidt en inzet, beheersen de traditionele, ambachtelijke wijze van steenzetten en zijn in het bezit van het certificaat ‘Handmatig steenzetten’. Hierbij worden de stenen verplaatst en gezet met behulp van schuif- en roltechnieken, aangevuld met gebruik van het steenzet-ijzer. De belasting op het lichaam wordt hierdoor geminimaliseerd.

de steenzetter

N

ederland is beroemd om zijn stevige dijken. Het belang van solide dijken bleek bijvoorbeeld in februari 1995, toen door de hoge waterstand in de rivieren een gedeelte van de bevolking geëvacueerd moest worden. Achteraf was die evacuatie niet nodig; de dijken konden het water gelukkig tegenhouden. Maar op een aantal plaatsen was het een onzekere situatie. Bij de aanleg, de reparatie en het onderhoud van dijken zijn steenzetters en dijkwerkers betrokken. Er zijn ruim 45 steenzetters in Nederland; het aantal dijkwerkers is hiervan ongeveer twee keer zoveel.

Werkzaamheden

Het werk van steenzetters bestaat voornamelijk uit het met de hand plaatsen van natuursteen of betonelementen op de taluds van dijken en andere oevers.
Voorbeelden hiervan zijn:

  • Basaltzuilen
  • Graniet
  • Vilvoordse steen
  • Doornikse steen
  • Maassteen
  • Lessinesse steen
  • Noorse en Drentse steen
  • Basalton® betonzuilen
  • Hydroblocks®
  • Pit-polygoonzuilen
  • Betonblokken systeem Leendertse
  • Haringmanblokken
  • Diabool betonblokken
  • Zeskant betonblokken
  • Kribben langs rivieren

 

Dit betreft aanleg, onderhoud en reparatie.
Meestal werkt men in ploegen van twee tot vijf personen. Afhankelijk van de werkzaamheden (aanleg of herstelwerk, steilheid talud, soort onderlaag, maat steensortering, enzovoort) kan per dag zo’n 15 tot 20 m² basalt worden gezet. Voor Basalton en andere betonnen glooiingelementen is in het handwerk het aantal vierkante meters ongeveer het dubbele, ook dankzij de inzet van mechanische hulpmiddelen bij de voorbereiding van de ondergrond. De werktijden langs de Noordzeekust zijn vaak getij-afhankelijk en kunnen per dag wisselen tussen 05:00 uur en 19:00 uur. Steenzetwerkzaamheden in het bovenrivierengebied hebben geen last van het getij, maar hebben wel met een wisselende waterstand te maken. In het benedenrivierengebied is zowel het getij als de waterstand van invloed op het werk.

Aanleg

Nadat het grondlichaam van het nieuwe dijklichaam is afgewerkt en verdicht, kan de glooiingbekleding worden aangebracht.
Op de kleilaag wordt in de meeste gevallen eerst geotextiel aangebracht, en daarna wordt hier een filterlaag op geplaatst. Die filterlaag bestaat onder andere uit:

  • Breuksteen
  • Baksteenpuin
  • Fosforslakken
  • Mijnsteen
  • Silex
  • Staalslakken
  • Grind

De steenzetter plaatst de glooiingelementen loodrecht op de glooiing van de dijk. Bij het plaatsen van natuursteen moet hij rekening houden met onderlinge verschillen in hoogte en vorm. Om ervoor te zorgen dat de bovenzijde van de natuursteenglooiing vlak wordt, wordt de filterlaag voor elke afzonderlijke natuursteen plaatselijk verhoogd of verlaagd.
Wanneer het bovenvlak van de steen veel oneffenheden heeft, kan de steenzetter met de kaphamer schilfers van de kop weghakken. De steenzetter zal steeds een steen moeten uitzoeken die goed past en die goede aansluitmogelijkheden heeft met de volgende, nog te plaatsen stenen. De beweging om de zware natuurstenen te plaatsen wordt in de loop van de tijd een behendigheid; hij bestaat onder meer uit het rollen en kantelen van de stenen.
Nieuwe glooiingen worden tegenwoordig vaak bezet met betonnen elementen zoals:
Basalton®, een samenstel van zes- tot negenkantige betonnen zuilen
Zogenaamde Hydroblocks® en pit-polygoonzuilen
Betonblokken

Deze in de fabriek gemaakte betonnen elementen voor glooiingen worden bij nieuw werk vooral mechanisch gezet. Toch is ook hier vaak zo’n 5 procent handwerk nodig voor de bochten, overgangsconstructies, opsluitingen en trappen.